Edward-Wells Cartografisch Antiquariaat
Welkom bij Edward Wells cartografisch antiquariaat
Cartografisch Antiquariaat                     
Meetwiel
 
Laatste catalogus update:
22-05-2013
Voor een overzicht van recente aanwinsten kunt u hier kijken

Cartografisch Antiquariaat Edward Wells BV biedt een uitgebreide collectie antieke kopergravures en houtgravures aan. Daarnaast bevinden zich diverse etsen, staalgravures en lithografieën in de voorraad. De technieken die gebruikt worden bij de vervaardiging van oude kaarten verschillen door de tijd heen. Soms ook worden meerdere technieken in eenzelfde tijdsperiode gebruikt en zelfs ten behoeve van een enkele kaart. Hierbij kan gedacht worden aan het graveren van een koperplaat om een kaart weer te geven, terwijl de cartouche veelal geëtst is.

Om een inzicht te geven in de druktechnieken die door de eeuwen heen gebruikt wordt volgt hieronder een overzicht.
- Hoogdruk; de houtgravure
- Diepdruk; de kopergravure, de staalgravure en de ets
- Vlakdruk; de lithografie (steendruk)

Hoogdruk

Hoogdruk is de oudste vorm van drukken. Bij hoogdruk of boekdruk zijn op de drukvorm de delen die de afdruk moeten vormen  verhoogd aangebracht. In het begin werd hiervoor hout gebruikt. De delen die niet mochten drukken werden weggesneden zodat alleen het drukbeeld overbleef. Later werd voor de drukvorm een loodlegering gebruikt. De drukvorm bestond toen uit losse (loden) letters en clichés. De laatste techniek met behulp van de loden vorm wordt nog wel ambachtelijk gebruikt. De huidige materialen zijn kunststof, metaal of rubber. De beeldvorm is onleesbaar (spiegelbeeld), de afdruk ervan wordt leesbaar op het te bedrukken materiaal.

Diepdruk

Bij diepdruk is het drukbeeld, zoals de naam al zegt, verdiept aangebracht.
De gravure is de voorganger van de ets. Ze wordt gemaakt op een metalen plaat (koper, staal of zink). Scherpe beitels zorgen voor de lijnvoering. Om te voorkomen dat de graveur zich zou verwonden, wordt de plaat op een met zand gevulde zak gelegd. Door bij bochten de plaat te draaien kan de graveur van zich af blijven steken.
De gravure veroverde al snel haar plaats binnen de beeldende kunst. Het voordeel van deze reproductietechniek was dat zij in een hoge oplage kon worden gedrukt. Door de oplage was een prent (verzamelnaam voor alle handgedrukte vormen van beeldende kunst) aanzienlijk goedkoper dan een schilderij. De ontwikkeling van de prentkunst is niet alleen beeldend maar ook sociaal interessant; zij opende voor veel mensen die niet het vermogen hadden een schilderij te kopen de mogelijkheid het huis te versieren.

Kopergravure
Een kopergravure is een afdruk van een gegraveerde koperen plaat.

Graveren in een materiaal is waarschijnlijk de oudste beeldende werkwijze op het platte vlak. Uit de prehistorie resten ons al voorwerpen van been en van steen, die versierd zijn met ingekraste figuren. In de grafheuvels van de Etrusken in de zesde eeuw v.Chr. zijn al bronzen dozen en spiegels met ingegraveerde afbeeldingen terug gevonden. In de Middeleeuwen is het harde brons geleidelijk vervangen door het zachtere koper. Buiten Europa zijn nooit sporen van graveren gevonden.

De kopergravure heeft zich als druktechniek waarschijnlijk in het tweede kwart van de vijftiende eeuw in Europa ontwikkeld en is voortgekomen uit de droge-naald-ets, waarbij met een scherpe metalen stift direct in de koperplaat werd gekrast. De plaat werd daarna van inkt voorzien en vervolgens afgedrukt.

Om gravures te kunnen maken, werd de burijn uitgevonden, een smal massief puntig gutsje, waarmee de lijnen uit het koper konden worden gestoken. Om de plaat te kunnen afdrukken werden de gegraveerde lijntjes van een dikke vette inkt voorzien en vervolgens afgedrukt.

De belangrijkste graveurs kwamen over het algemeen voort uit het edelsmidatelier, waar de gravuretechniek al veel langer als versieringstechniek in metaal werd toegepast. De bekendste graveur is Albrecht Dürer (1471-1528) uit Neurenberg in Duitsland. Ook hij was door zijn vader tot edelsmid opgeleid. In Nederland was Lucas van Leyden (Leiden, 1490-1533) een van de bekendste graveurs.
Staalgravure
Een andere diepdruk is de staalgravure. Doordat staal harder is dan koper is het mogelijk meer afdrukken te maken op een staalplaat, doordat de slijtage aan de plaat minder is. Daarentegen zijn stalen platen aanzienlijk moeilijker te bewerken dan koperen platen.

Ets
Een ets is een diepdruktechniek waarbij getekend wordt op een met vernis afgedekte koperen of zinken plaat. De tekening wordt vervolgens ingebeten in zuur en op vochtig papier afgedrukt.

Ontstaan
De etstechniek ontstond rond 1400 vanuit de wapensmederijen in Europa. In deze werkplaatsen brachten wapensmeden met scherpe beitels versieringen in harnassen en wapens aan. Als de gravure gereed was, werd ze opgevuld met een zwart email, niéllo, en werd er een nat vel papier overheen gelegd. De niéllo trok voor een deel in het papier en zo ontstond een afdruk in spiegelbeeld van de gemaakte gravure.
Deze afdruk werd slechts voor één doel gebruikt: ze fungeerde als staalkaart voor het vakmanschap van de wapensmid. Dergelijke afdrukken vormden goed reclamemateriaal om nieuwe klanten te trekken.
Het is dus niet verwonderlijk dat de gravure als reproductietechniek haar oorsprong vond in deze wapensmeden, aangezien de gebruikte techniek zeer gelijkaardig was.

Etstechniek
In de periode van het ontstaan van de gravure ontdekte men dat metaal reageerde met een zuur of een base en zodoende het metaal aantastte. Hieruit ontstond de etstechniek, die ook steeds meer gebruikt werd in de boekdrukkunst. Het etsen gebeurt op een koperen of zinken plaat. Deze plaat mag gepolierd worden, met fijn schuurpapier om een zo glad mogelijk etsoppervlak te verkrijgen. De scherpe randen worden - indien gewenst - van een facet van een schuine kant voorzien, door met een zoete vijl of gediende schaar de zijkanten iets af te schuinen. Dit om te voorkomen dat bij het afslaan de handen open gehaald worden en ook om het drukkersvilt te beschermen tegen sneden door de zeer hoge druk van de etspers.

Vlakdruk

Bij vlakdruk wordt gebruikgemaakt van de eigenschappen van vet en water die elkaar afstoten. Het af te drukken beeld heeft een zeer glad oppervlak en het niet af te drukken beeld een heel fijn ruw oppervlak (fijner dan het allerfijnste schuurpapier). Eerst wordt de drukplaat bevochtigd waarbij de hele gladde delen het water afstoten en de ruwere delen het water juist aantrekken. Daarna wordt de plaat geïnkt waarbij het water op de ruwere (niet drukkende delen) de vette inkt afstoot. Dan kan de afdruk tot stand gebracht worden.
De eerste tijd werd als drukplaat een speciale steensoort gebruikt, de Solenhofer kalksteen.


Cartografisch Antiquariaat Edward Wells BV is gespecialiseerd in de aankoop en verkoop van antieke landkaarten en stadsplattegronden van de Nederlanden. De bijzondere collectie houtgravures, kopergravures en etsen omvat de periode van de 15e tot en met de 18e eeuw. Wij verkopen uitsluitend authentieke landkaarten en stadsplattegronden.


 
 

{Home}  {Over}  {Voorwaarden}  {Contact}  {Historische Cartografie}  {Cartografen}  {Technieken} {Links}

© 2005 edward-wells.nl